Blog yazmaya başladığımdan beri, en keyif aldığım konulardan biri insanların arama motorlarına ne yazarak sayfama geldiklerini takip etmektir. Şaşkınlık verici ifadelerle aramalar yapıldığını görüyorum. Ayrıca yazılarımın içeriğine hiç de uymayacak aramalarla beni bulan, muhtemelen de “ne alakası var kardeşim benim aradığımla bunun” diyen pek çok insan var. Şu ana kadar pek çok eğlenceli arama terimine rastlasam da, yazıyı yazmaya bugün karar verdiğim için, önümdeki uzun listeden en garip olanını seçiyorum: “aile büyüklerinin ‘hayır’ diyebi…” devamı yok. Şimdi bu aramayı yapan şahısla aynı tepkiyi paylaşarak “ne alakası var kardeşim bu aramayla benim sayfamın” diyorum.
Malumunuz, internet çöplük; hem görsel hem içeriksel anlamda (görsel çöplük kısmı içi keyifle okuyunuz; Laz Müteahhitlerin Yarattığı Mimari Vahametle Internetteki Görsel Kirlenme Arasında Hiçbir Nitel Fark Yoktur – Selim Tuncer). Yazının konusu görsel çöplük olmadığından o kısmı atlıyorum.
İçeriksel çöplüğe gelince, belki de şu anda bu çöplüğe katkı da bulunan bir kişi olarak şunu belirtmek isterim ki; çöplük, enformasyon yığılmasından değil, enformasyona ulaşılamamasından dolayı kullandığım bir terimdir. Netice itibariyle gereksiz enformasyon görece olup, bana faydalı gelen bir başkası için son derece gereksiz görülebilir.
Arama motoru olmadan internette kendini bile bulamaz insan doğrudur, ama şu arama motorları daha bir akıllı olsa ne olur sanki ya da olabilir mi? Önce arama motorlarının şahı Google’ın nasıl çalıştığını anlatayım kısaca. Google hemen her arama motoru gibi “böcek” denilen bir yazılım kullanıyor. Böceği internete salıyor ve o da siteler arasında gezerek, sayfaların içerikleriyle ilgili indeks oluşturuyor. Daha sonra kullanıcı bir terim girdiği zaman indekste yer alan kelimelere göre sonuçları sıralıyor. İki şey önemli böcek siteler arası nasıl dolaşıyor ve sıralama neye göre belirleniyor? Böcek ulaştığı bir sayfada yer alan linki kullanarak bir başka sayfaya gidiyor, o sayfadaki linkle de başka bir sayfaya, bu kadar basit yani. Sıralama ise kendisi basit anlatması zor bir mantıkla belirleniyor. Sıralama iki aşamalıdır. Birinci aşamada arama yapılan kelimeler aynen girildiği gibi, tüm kelimeler ve her bir kelime için uygun siteler şeklinde gruplanıyor. İkinci aşama da ise oluşturulan üç gurup kendi içinde sıralanıyor. Şöyle ki; böcek A sitesindeki linki kullanarak B sitesine geçiyor, aynı biçimde oradan C’ye, sonra D’ye ve sonra tekrar A’ya geliyor. A’daki başka bir linkten C’ye oradan E’ye, sonra F’ye ve tekrar D’ye ulaşıyor. Burada sayfalar arasında sonsuz sayıda döngüsel gezintiden bahsediyorum. Şimdi bu 6 site de pazarlamayla ilgilidir ve kullanıcı “pazarlama iletişimi” şeklinde bir arama yapmıştır ve böcek bu terimlere ilişkin yaptığı indeksleme ile siteleri kaydetmiştir. Böcek bu turlamalarında mesela A’dan 15, B’den 20, C’den 30, D’den 5, E’den 10 ve F’den 1 kere geçmişse arama sonuçları C, B, A, E, D ve F olarak sıralanıyor. Teknik olarak buna geri dönen link sayısı diyorlar.
Uyarmadan geçmeyeyim; bazı siteler var, sizin sayfanızı Google’da birinci sırada çıkartma garantisi veriyor, belli bir ücret karşılığında tabi ki. Yaptıkları şey çalışıyor çünkü geri dönen link sayısını arttırıyorlar. Ancak Google bu tip oluşumlara karşı dönemsel olarak farklı bir yazılım ile (böcek gibi interneti turlayan) ayıklama yapıyor ve link sayısını şişiren sayfaları, aramanın dibine gömüveriyor. Ayıklamayı ne şekilde yaptığını bilmiyorum ancak, kurunun yanında yaşın da yandığı bir gerçek. Sayfanız durduk yere ortadan kaybolursa bilin ki mevzu budur. O nedenle bu hizmeti sağlayan sitelere işinizin uzun vadeli çıkarları için prim vermemenizi öneririm.
Sonuç dökümü mantığı böyle olunca sitenin bir yerinde ilgili ilgisiz, bir sebepten “aile” kelimesi geçmişse, “aile büyüklerinin ‘hayır’ diyebi…” şeklinde yapılmış bir aramada benim sayfam da görüntüleniveriyor. Bu ilgisiz sonuçları eleyecek bir yönteme hızla ihtiyaç duyulduğu kanısındayım. Zira gün geçtikçe aranan bilgiye ulaşmak zorlaşıyor.
Ne yapılabilir sorusuna verebilecek cevaplarım, fikri temelli olup, teknik bilgiden yoksundur.
(1)Kategorik Arama: Aslında bunu yapan pek çok motor var, ancak sorun şu ki hem zayıf içeriklerinden hem de teknik yetersizliklerinden dolayı onlarla da ciddi bir sonuç elde etmek kolay değil. Bunlar daha çok link siteleri olarak iş yapıyorlar ve kayıt usulü çalışıyorlar. Ayrıca bu sitelere ulaşma yolu da Google’dan geçtiği için aynı çöplüğe saplanmakla karşı karşıyayız. Açıkçası bugün için çözüm Google’ın arama işine bir yenilik katmasından geçiyor. Mesela Google böcek ile çıkarttığı içerik indeksinde en çok tekrar edilen kelimeleri, o kelimelerin ait olabileceği kategorilere göre sınıflandırabilir. Mesela toplam 100 kategori tespit edilse ve benim sayfamda geçen kelimelerin frekansı, bu 100 kategoriden 10 tanesine girmemi sağlıyorsa, arama yapan kişi, 10 kategoriden birini seçmemişse, benim sayfam görüntülenmez. Tabi ki sorun sitelerin yanlış kategorilerde yer alma ihtimali. Örneğin sağlık sitesinin, mesela meme kanseri konusunda yayımladığı birkaç makale o sitenin porno sonuçların içine yerleştirilmesine sebep olabilir. Bunun içinden nasıl çıkılacağını Google yönetimine ve yorumculara havale ederek, saplandığım bu çöplükten acilen sıyrılmak istiyorum.
(2)Akıllı Böcek: Madde başlığı evrim sürecini bitirmiş karafatma algısı yaratmasın, Google’ın böceğinden bahsediyorum. Yapay zeka oyun alanında gayet gelişmiş bir sistem olduğundan bunu Google da kullanabilir mi diye sormak isterim. Yani mesela Google benim ne aradığımı anlasa ve ona göre sonuçlar çıkartsa… Böylece kategorik ayrıştırmalara da ihtiyaç kalmasa. Ancak ne şekilde algılayacağına ilişkin doyurucu bir açıklamam yok. Yine de deneyeyim; özellikle ev bilgisayarı kullanıcıları için Google, kişinin geçmiş arama ve çıkan sonuçlardan gittiği sayfalara ilişkin bir veri deposu oluştursa (belki oluşturuyordur, bilmiyorum), sonra benim yapacağım yeni aramalarda “… IP adresli bilgisayardan … aranıyorsa X tipteki sonuçlara ve Y tipteki kaynaklara ilişkin sonuçlara ihtiyaç vardır” dese ve ona göre sıralama yapsa. Ancak bu noktada “Geçmiş Aramalara Göre Filtrelemeyi Kaldır” gibi bir seçeneğe ihtiyaç var. Çünkü ben yeni edindiğim bir hobi ya da bilgiye ilişkin araştırma yapıyor ya da bir arkadaşımı veya tatil paketi arıyor olabilirim o sırada ve benim bu içeriklere ilişkin ilk aramam olabilir. Ayrıca bu durumun işte kullanılan bilgisayarlara nasıl aktarılacağı da ayrı bir sorun. O nedenle IP adreslerine bağlı yapılan bu algılamayı, örneğin ben iş değiştirdiğim zaman yanımda götürebilsem. Yani Google’ın bir alt sayfasında “Eski IP: ……” ve “Yeni IP: …..” kutularını doldurup “Geçmiş Aramaları Transfer Et” komutunu kullansam.
(3)Soru –Cevap Arama: Böyle bir sistem var ancak adını hatırlayamadığım için link veremiyorum. Bir arkadaşım göstermişti nerdeyse bir yıl önce. Gayet hoş bir çalışmaydı ve eminim bir yılda çok gelişmiştir. Türkçe kullanım imkanı var mı bilemiyorum, ancak şöyle çalışıyordu; mesela ben “pazarlama nedir?” şeklinde bir soru yazıyorum ve karşılığında pazarlamayla ilgili geniş bir bilgi dökümü alıyorum. Henüz yeterli derinlikte olmasa da çalışma mantığı itibariyle, geleceğin arama biçimi olabilir.
(4)Yaşasın Vikipedi…
Güncelleme: Bu konuyla ilgisi yok, ancak keyifle okunacak, etkileyici bir yazı. Başlıkta da Google geçince, buradan paylaşayım dedim: Google Beni Dinleyecek misin? - Tunç Kılınç, Fikir Atölyesi
Saygılar…
